Η Μαρία Λιουδάκη στο elpis calling

Μπορούμε να μιλάμε ώρες για θέματα λαϊκής γνώσης και παράδοσης.. άλλωστε, όσοι έχουμε ρίζες σε χωριά, δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχουμε ακούσει κάποιο γιατροσόφι όταν δεν υπάρχει σύγχρονο φάρμακο να βοηθήσει ή να υπάρχει κάποια γιαγιά ή γειτόνισσα να μας διώξει το μάτι και να φύγει ο πονοκέφαλος.

Για τον περισσότερο κόσμο αυτά είναι πράγματα ανήκουστα και ανεπίτρεπτα, δεισιδαιμονίες, η αλήθεια όμως είναι ότι υπήρχαν πάντα με ρίζες στην αρχαία Ελλάδα, την βασκανία την παραδέχεται και η Εκκλησία, κι όσο να βαδίζουμε τον σύγχρονο δρόμο της εξέλιξης και των ρομπότ, αυτά είναι μέρος της ταυτότητάς μας. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο που έρχονται απ’ όλο τον κόσμο και αναζητούν στα χώματά μας βότανα που θα τα εντάξουν συνδυαστικά με την δυτική ιατρική στην καθημερινότητά τους.

Με μεγάλη χαρά υποδεχόμαστε στο elpis calling την Μαρία Λιουδάκη εναλλακτική θεραπεύτρια που καταγράφει την κρητική θεραπευτική και διατηρεί το κέντρο ευεξίας και εναλλακτικών θεραπειών AROGYA.

• Είστε πολύ νέα και νομίζω λίγοι στην ηλικία σας ασχολούνται ή τους ενδιαφέρει τί έκαναν οι άνθρωποι παλιά, πώς χρησιμοποιούσαν τα βότανα και άλλα υλικά για να γιατροπορευτούν ή να διώξουν το κακό. Προσωπικά γνωρίζω αρκετό κόσμο που δεν έχει ιδέα από βότανα και φυσικά δεν ξέρει τίποτα για τα αποτρεπτικά του κακού. Τί θα θέλατε να μείνει από αυτή την προσπάθεια που έχετε ξεκινήσει;

Στόχος μου είναι να διασωθούν οι ζωντανές μαρτυρίες των ανθρώπων, ώστε να μη χαθεί η ιστορία της θεραπευτικής. Όχι για να την εφαρμόσουν οι άνθρωποι, αλλά για να δουν τί έκανε ο κόσμος στην προσπάθειά του να σωθεί. Αναγκαζόταν να μπει στη διαδικασία της παρατήρησης, να παρατηρήσει τα βότανα και τα ζώα και μέσα από αυτά να δημιουργήσει τις «γιατρικούλιες».

• Υπάρχει λέτε πεδίο εφαρμογής στις μέρες μας ή είναι κάτι που ανήκει στην κουλτούρα μας, αλλά ουσιαστικά δεν χρησιμοποιείται και θα μείνει απλά καταγραφή στο χρονοντούλαπο της γνώσης; Πώς σας αντιμετωπίζουν οι φίλοι σας; Ακούτε σχόλια από τον κοντινό κύκλο σας;

Υπάρχουν κάποια γιατροσόφια που εφαρμόζονται ακόμη και σήμερα, τα οποία όμως απαιτούν προσοχή, γιατί, όπως και να το κάνουμε, κάθε οργανισμός αντιδρά διαφορετικά. Επικίνδυνη θεωρείται η υπερβολή. Για παράδειγμα, δεν μπορείς να καταναλώνεις αλόγιστες ποσότητες βοτάνων μόνο και μόνο επειδή προέρχονται από τη φύση. Ούτε μπορείς να χρησιμοποιείς τη μέλισσα αλόγιστα για να αντιμετωπίσεις αρθριτικούς πόνους.

Πρέπει να υπάρχει σεβασμός τόσο στο φυτικό όσο και στο ζωικό βασίλειο. Οι γητειές και τα γιατροσόφια είναι βαθιά ριζωμένα στην κουλτούρα της Κρήτης. Δεν υπάρχει σπίτι που να μην έχει έναν άνθρωπο που να γνωρίζει ένα ξεμάτιασμα ή να ξέρει πέντε βασικά γιατροσόφια, γιατί για τις παλαιότερες γενιές αυτή η γνώση συνδεόταν άμεσα με την επιβίωση.

Η νέα γενιά δεν ασχολείται τόσο σε βάθος με αυτά, καθώς οι εποχές έχουν αλλάξει. Είμαι πολύ τυχερή που έχω τους φίλους μου, γιατί, πέρα από το ότι συμμετέχουν ενεργά σε αυτό που κάνω βρίσκοντας ανθρώπους που γνωρίζουν και έχουν τη διάθεση να μοιραστούν τις γνώσεις τους, έρχονται μαζί μου και σε πολλές εκδρομές στα χωριά, καθώς τους αρέσει η επαφή με τους ηλικιωμένους.

Τα σχόλια από το κοντινό μου περιβάλλον είναι συνήθως θετικά. Βέβαια, δεν κατανοούν όλοι αυτό που κάνω, όμως το σημαντικό είναι ότι εμένα με γεμίζει. Πλέον αποτελεί στάση ζωής για μένα να γνωρίζω και να αναδεικνύω προσωπικότητες που σε λίγα χρόνια δεν θα βρίσκονται πια κοντά μας. Δυστυχώς, η γενιά των παππούδων και των γιαγιάδων μας θα χαθεί, και μαζί της θα χαθεί και μια ολόκληρη φιλοσοφία ζωής που σπάνια συναντάμε στις μέρες μας.

• Αντιλαμβάνεστε ότι επιτελείτε σημαντικό έργο με την καταγραφή όλων αυτών των πληροφοριών, όπως παλαιότερα χρόνια αξιόλογοι άνθρωποι από κάτι τυχαίο, άφησαν τελικά σπουδαίο έργο με λαογραφικά στοιχεία, ήθη, έθιμα και παραδόσεις του τόπου.. πώς σκέφτεστε να εξελιχθεί αυτή η προσπάθεια;

Αντιλαμβάνομαι πλέον ότι έχω ευθύνη σε αυτά που παρουσιάζω, γιατί ο κόσμος με έχει συνδέσει με την ιατροσοφία. Η δουλειά μου, βέβαια, δεν απέχει πολύ από το χόμπι μου, καθώς έχω σπουδάσει Κινεζική ιατρική και εργάζομαι ως εναλλακτική θεραπεύτρια εδώ και πολλά χρόνια. Συμμετέχω ως ομιλήτρια σε συνέδρια λαϊκής ιατρικής, αναδεικνύοντας την κρητική θεραπευτική, η οποία έχει πολύ μεγάλο πλούτο.

Οι καταγραφές που κάνω πρόκειται να γίνουν βιβλίο. Είχα την τύχη να προλάβω εν ζωή πρακτικούς «γιατρούς», που είχαν τον ρόλο του ορθοπεδικού ή της μαμής, και να ακούσω από πρώτο χέρι τι έκαναν σε κάθε περίπτωση που αντιμετώπιζαν.

• Από πού κατάγεστε Μαρία; Υπήρξε κάποιος που σας έδωσε το ερέθισμα να ασχοληθείτε ενεργά με την παράδοση, κάποια γιαγιά ίσως;

Η καταγωγή μου είναι από το Νότιο Ηράκλειο, από τα Καπετανιανά. Περνώντας χρόνο με τη γιαγιά μου στο χωριό της, μαζί με τους προπαππούδες μου, είχα την ευκαιρία να δω από μικρό παιδί κάποιες συνήθειες και πρακτικές της εποχής.

Η προγιαγιά μου γήτευε ανθρώπους και ζώα, ενώ η προπρογιαγιά μου ήταν η μαμή του χωριού. Όταν αρρώσταιναν, το πρώτο πράγμα που έκαναν ήταν να κάνουν εντριβές με πρωτόρακη και να βάζουν λαγουδοπροβιές στο στήθος.

Η γιαγιά μου ήταν εκείνη που με μύησε, έστω και λίγο, στην παράδοση του χωριού.

• Θυμάστε πότε ήταν η πρώτη φορά που είπατε να καταγράψετε αυτό που κάποιος σας είπε;  Προηγήθηκε κάτι που σας έκανε να ασχοληθείτε με αυτό το κομμάτι της παράδοσης; Είχατε έντονα την έννοια ότι αυτή η γνώση θα χαθεί μαζί με τους ανθρώπους που την κατέχουν;

Η πρώτη μου καταγραφή έγινε τον Δεκέμβριο του 2020. Τότε ανακοινώθηκε το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Λαϊκής Ιατρικής και αποφάσισα να πάρω μέρος με θέμα τις γητειές. Τις ίδιες μέρες, τυχαία, ένας φίλος μου έφερε κάποιες γητειές, καταχωρημένες ήδη από τον 18ο αιώνα, γιατί πίστευε ότι κάπου θα μου χρησιμεύσουν. Όταν δήλωσα συμμετοχή στο συνέδριο, η θεματολογία άρεσε πολύ στους διοργανωτές. Με κάλεσαν και μου πρότειναν να βιντεοσκοπήσω γιαγιάδες που να αφηγούνται αυτές τις πρακτικές. Έτσι ξεκίνησα, με τη βοήθεια γνωστών και φίλων, να πηγαίνω από χωριό σε χωριό. Αυτό έγινε το αγαπημένο μου χόμπι, καθώς γνώριζα νέα μέρη, ανθρώπους, τοπικά φαγητά, διαλέκτους, ήθη και έθιμα κάθε τόπου. Γνώρισα ανθρώπους πλούσιους στην καρδιά και νιώθω πολύ τυχερή.

Δεν υπάρχει μέρος που να έχω πάει και να μη μας φιλέψουν. Είναι σχεδόν αδύνατο να φύγεις αν δεν φας μαζί τους το μεσημέρι. Δεν τους ενδιαφέρει ότι είσαι άγνωστη· δεν σε βλέπουν έτσι. Σε θεωρούν καλεσμένη και θα καθίσεις, θέλεις δεν θέλεις. Κάθε φορά που φεύγω από έναν τόπο, έχω τροφή για σκέψη. Προσπαθώ να κρατήσω τις συμβουλές που μου δίνουν, να κατανοήσω τον τρόπο σκέψης τους και, κάποιες φορές, να μυηθώ σε αυτόν.

Η ανθρωπιά είναι μεγάλο πράγμα, και όσοι ζούμε στην πόλη ξέρουμε τί σημαίνει αποξένωση. Στα χωριά αυτό δεν υπάρχει, πόσο μάλλον τα παλιά χρόνια, που όλοι λειτουργούσαν σαν μια ομάδα. Αν κάποιος δεν είχε να φάει, ήταν πρόβλημα όλων. Αν κάποιος ήταν άρρωστος, όλο το χωριό έτρεχε να βοηθήσει όπως μπορούσε. Αυτή η ομόνοια πλέον σπάνια συναντάται. Οι άνθρωποι εκείνης της εποχής γαλουχήθηκαν έτσι, γιατί πέρασαν πολύ δύσκολα χρόνια, με πείνα και στερήσεις, και έμαθαν να βοηθούν και να προσφέρουν στον συνάνθρωπο με όποιον τρόπο μπορούσαν. Εμείς σήμερα μπορεί να έχουμε περισσότερα αγαθά, αλλά μας λείπει αυτή η νοοτροπία.

Ευτυχώς, πολλοί λαογράφοι έχουν καταγράψει τις παραδόσεις μας και δεν το αμφισβητώ αυτό. Το διαφορετικό στοιχείο στη δική μου δουλειά είναι ότι αναφέρω ονομαστικά όλους τους ανθρώπους που συμμετέχουν στην πολυετή έρευνά μου πάνω στη θεραπευτική. Δεν ασχολούμαι γενικά με τη λαογραφία, αλλά με ένα συγκεκριμένο κομμάτι της.

• Μπορούν τελικά τα παραδοσιακά βότανα να έχουν θέση στο σύγχρονο τρόπο ζωής; Φαντάζομαι πως δεν θα είναι για όλους ή πως θα μπορούσε να είναι για όλους αν και η υπόλοιπη ζωή μας ήταν πιο καθαρή και το περιβάλλον που μας τα δίνει επίσης.

Κατά τη γνώμη και την εμπειρία μου ως θεραπεύτρια, πιστεύω πολύ στη δύναμη των βοτάνων. Αποτελούν έναν εξαιρετικό τρόπο πρόληψης για την υγεία και, σε πολλές περιπτώσεις, μπορούν να βοηθήσουν και στην αντιμετώπιση διαφόρων καταστάσεων.

Ωστόσο, φροντίζω πάντα να λαμβάνω και τη γνώμη του θεράποντος ιατρού, γιατί το πιο σημαντικό είναι να διασφαλίζουμε την υγεία μας.

• Πώς σας δέχονται οι άνθρωποι στα χωριά; Είναι ανοιχτοί να μιλήσουν ή ντρέπονται; Έχετε ξεχωρίσει κάτι που σας έμεινε αξέχαστο;

Οι άνθρωποι μάς δέχονται με πολύ μεγάλη χαρά. Συνήθως κρατάμε τηλεφωνική επαφή και μετά την επίσκεψή μου στα σπίτια τους. Σε όλη την Κρήτη έχω δεκάδες γιαγιάδες και παππούδες! Με παίρνουν τηλέφωνο για να πούμε τα νέα μας, να μου ευχηθούν στις γιορτές και να με ρωτήσουν πότε θα τους επισκεφτώ ξανά.

Για εκείνους είμαι το «νέο» της εβδομάδας, καθώς οι περισσότεροι υπερήλικες δεν έχουν κοντά τους δικούς τους ανθρώπους και χαίρονται όταν τους επισκέπτονται νέοι. Πάντα φεύγουμε με κέρασμα, ενώ έχουν τη νοοτροπία να σου δίνουν κάτι και για το σπίτι.

Είναι απίστευτο το πόσο μπορεί να σε φροντίσει ένας άγνωστος.

Ένα από τα περιστατικά που έχω ξεχωρίσει ήταν σε μια επίσκεψή μου στο χωριό Βορίζια. Μια παρέα ανθρώπων μάς είδε και μας κάλεσε να ανέβουμε στο βουνό για να κάνουμε παρέα με όργανα όπως συνηθίζεται. Έψησαν πάρα πολλά φαγητά, αλλά είχαν ξεχάσει να φέρουν πιάτα και είχαν μόνο δύο. Όλη η παρέα έφαγε μέσα από πλαστικά ποτήρια, ενώ σε εμάς έδωσαν τα δύο πιάτα!

Αν αυτό δεν είναι φιλοξενία, τότε τι είναι; Δεν θα το ξεχάσω ποτέ.

• Ευχαριστώ πολύ για το χρόνο σας! Εύχομαι καλή και εποικοδομητική συνέχεια στο έργο που έχετε αναλάβει, ακόμα περισσότερες καταγραφές πληροφοριών, που κι αν δεν χρησιμοποιηθούν, θα αφήσουν σπουδαία κληρονομιά στους νεότερους, που δεν θα είχαν τρόπο να γνωρίζουν όσα χάνονται στο χρόνο μαζί με τους ανθρώπους. Κλείνουμε πάντα με ευχές… θα ήθελα και τις δικές σας για τους αναγνώστες του elpiscalling!

Εύχομαι η νεολαία να βρει τον χρόνο να καθίσει δίπλα στους γηραιότερους και να τους ακούσει πραγματικά. Γιατί εκεί δεν θα βρει μόνο ιστορίες θα βρει ζωή, εμπειρία και σοφία που δεν γράφεται σε κανένα βιβλίο.

Αυτή η γενιά φεύγει σιγά σιγά. Και μαζί της δεν χάνονται απλώς άνθρωποι· χάνεται ένας ολόκληρος τρόπος σκέψης, μια στάση ζωής, μια βαθιά αίσθηση σεβασμού και ανθρωπιάς. Ο κόσμος θα γίνει φτωχότερος όχι σε υλικά αγαθά, αλλά σε αξίες.

Οι παραδόσεις και η λαογραφία δεν είναι απλώς κομμάτια του παρελθόντος. Είναι οι ρίζες μας. Και αν χάσουμε τις ρίζες μας, χάνουμε και ένα κομμάτι του εαυτού μας. Ας προχωράμε μπροστά, χωρίς ποτέ να ξεχνάμε από πού ξεκινήσαμε.